T.C. Anayasası

1982 Anayasası Genel Esaslar, Temel Hak ve Hürriyetler, Yasama, Yürütme ve Yargı Organları (2026 Güncel Sürüm)

Sınavda ~4 Soru 1982 Anayasası Tam Kapsam

Genel Esaslar

İlk 4 Madde Değiştirilemez

Haklar ve Ödevler

Kişi, Sosyal, Siyasi Haklar

Yasama ve Yürütme

600 MV, Cumhurbaşkanı, CBK

Yargı Organı

AYM (15 Üye), HSK (13 Üye), Danıştay

📖 T.C. Anayasası — Kapsamlı Konu Anlatımı

▼

1. Değiştirilemez Maddeler ve Devletin Nitelikleri

Madde 1: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
Madde 2 (Cumhuriyetin Nitelikleri): Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.
Madde 3 (Bütünlük, Resmî Dil, Bayrak, Millî Marş, Başkent): Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Millî marşı "İstiklal Marşı"dır. Başkenti Ankara'dır.
Madde 4 (Değiştirilemeyecek Hükümler): Anayasanın 1 inci maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile, 2 nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez.
Egemenlik (Madde 6): Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir. Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre, yetkili organları eliyle kullanır. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.
Kuvvetler Ayrılığı: Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir (devredilemez). Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır. Yargı yetkisi bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.
Kanun Önünde Eşitlik (Madde 10): Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler (Pozitif Ayrımcılık) eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

2. Temel Haklar Sınıflandırılması ve Çekirdek Haklar

Kişi Hakları ve Ödevleri (Koruyucu / Negatif)	Sosyal ve Ekonomik Haklar (İsteme / Pozitif)	Siyasi Haklar ve Ödevler (Katılma / Aktif)
• Yaşama, maddi/manevi bütünlük • Zorla çalıştırma yasağı (Angarya) • Kişi hürriyeti ve güvenliği • Özel hayatın gizliliği, Konut dokunulmazlığı • Haberleşme, Yerleşme ve seyahat hürriyeti • Din-vicdan, Düşünce-kanaat hürriyeti • Basın hürriyeti, Dernek kurma • Toplantı ve gösteri yürüyüşü • Mülkiyet hakkı, Hak arama hürriyeti	• Ailenin korunması ve çocuk hakları • Eğitim ve öğrenim hakkı • Kıyılardan yararlanma, Toprak mülkiyeti • Tarım, hayvancılık ve çalışanların korunması • Çalışma hakkı ve ödevi, Sendika kurma • Toplu iş sözleşmesi ve grev hakkı • Sağlık hürriyeti, Çevre ve konut hakkı • Sosyal güvenlik hakları ve sanatçının korunması	• Türk vatandaşlığı • Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma • Siyasi parti kurma, partilere girme ve çıkma • Kamu hizmetlerine girme (Liyakat) • Vatan hizmeti (Askerlik) • Vergi ödevi • Mal bildirimi • Dilekçe, bilgi edinme ve Kamu Başdenetçisine başvuru

🛡️

Sınırlandırma Rejimi ve Çekirdek Haklar (Madde 13 - 15):

Hakların Sınırlanması (Madde 13): Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak KANUNLA sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
Dokunulamayacak Çekirdek Haklar (Madde 15): Savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde bile şu çekirdek haklara ASLA dokunulamaz:
1. Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında, kişinin yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz.
2. Kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz.
3. Suç ve cezalar geçmişe yürütülemez.
4. Suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (Masumiyet Karinesi).
Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Süreleri (Madde 19): Yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırk sekiz (48) saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört (4) gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Yakınlarına durum derhal bildirilir.

3. Yasama Organı (TBMM) ve Önemli Sayısal Nisaplar

TBMM 600 milletvekilinden oluşur. Seçimler 5 yılda bir Cumhurbaşkanlığı seçimiyle aynı gün yapılır.
Milletvekili Seçilme Şartları: 18 yaşını doldurmuş olmak, en az ilkokul mezunu olmak, kısıtlı olmamak, askerlikle ilişiği olmamak, kamu hizmetinden yasaklı olmamak, taksirli suçlar hariç toplam 1 yıl veya daha fazla hapis yatmamış olmak, yüz kızartıcı suçlardan hüküm giymemiş olmak.
Seçimlerin Ertelenmesi (Madde 78): Savaş sebebiyle yeni seçimlerin yapılmasına imkan görülmezse, TBMM seçimleri bir yıl erteleyebilir. Erteleme kararı yetkisi münhasıran TBMM'ye aittir.
TBMM Ara Seçimleri: Her seçim döneminde bir defa yapılır. Genel seçimden 30 ay geçmedikçe ara seçim yapılamaz. Ancak boşalan üyeliklerin sayısı üye tamsayısının yüzde beşini (%5 = 30 milletvekili) bulursa, ara seçimlerin üç ay içinde yapılmasına karar verilir. Genel seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılamaz. (İstisna: Bir ilin veya seçim çevresinin mecliste hiç temsilcisinin kalmaması halinde, boşalmayı takip eden 90 günden sonraki ilk pazar günü ara seçim yapılır; burada 1 yıl ve 30 ay kuralları uygulanmaz).
Toplantı ve Karar Yeter Sayıları (Madde 96):
- Toplantı Yeter Sayısı: Üye tamsayısının en az üçte biridir (200 milletvekili).
- Karar Yeter Sayısı: Katılanların salt çoğunluğudur. Ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından (151 milletvekili) az olamaz.
Kanunların Teklifi ve Görüşülmesi (Madde 89): Kanun teklif etmeye sadece milletvekilleri yetkilidir (CB bütçe kanunu hariç teklif veremez). Cumhurbaşkanı kabul edilen kanunları 15 gün içinde yayımlar veya meclise geri gönderir (bütçe kanununu geri gönderemez). TBMM geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (en az 301 milletvekili) aynen kabul ederse CB yayımlamak zorundadır.
Anayasa Değişikliği Süreci (Madde 175):
- Teklif: Üye tamsayısının en az üçte biri (200 milletvekili) tarafından yazılı olarak teklif edilebilir.
- Görüşme: Maddelerin ve tümünün kabulü iki defa görüşülür. İki görüşme arasında en az 48 saat (serinleme süresi) geçmelidir.
- Kabul: Üye tamsayısının en az beşte üçü (360 milletvekili) gizli oyla kabul etmelidir.
- 360 ile 399 arası (3/5 - 2/3 arası) oyla kabul edilirse CB meclise iade edebilir veya zorunlu olarak referanduma (halkoyuna) sunar.
- 400 ve üzeri (2/3 ve üzeri) oyla kabul edilirse CB onaylayabilir, meclise iade edebilir veya ihtiyari olarak referanduma götürebilir.
Yasama Dokunulmazlığı ve Sorumsuzluğu:
- Yasama Sorumsuzluğu (Mutlak): Milletvekillerinin meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşüncelerinden dolayı ömür boyu sorumlu tutulamamasıdır. Kaldırılamaz.
- Yasama Dokunulmazlığı (Nispi): Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen milletvekilinin Meclis kararı olmadıkça tutulamaması, sorguya çekilememesi, tutuklanamaması ve yargılanamamasıdır. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali istisnadır. Dokunulmazlığı kaldırılan vekil 7 gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilir; AYM 15 gün içinde kesin karar verir.

4. Yürütme Yetkisi, Cumhurbaşkanlığı ve İdari Düzenlemeler

Cumhurbaşkanı Seçimi: 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından halk tarafından seçilir. Görev süresi 5 yıldır. Bir kimse en fazla iki defa seçilebilir. (İstisna: İkinci döneminde TBMM tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilirse CB bir kez daha aday olabilir).
Aday Gösterme: Siyasi parti grupları, en son genel seçimde tek başına veya birlikte geçerli oyların en az %5'ini almış partiler veya en az 100.000 seçmen aday gösterebilir.
Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (CBK):
- Sadece yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabilir.
- Anayasada yer alan kişi hakları ve siyasi haklar CBK ile DÜZENLENEMEZ (Sadece sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir).
- Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda ve kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz.
- Kanun ile CBK çatışırsa kanun hükümleri uygulanır. TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz hale gelir.
Olağanüstü Hal (OHAL) (Madde 119):
- Tabii afet, salgın hastalık, ağır ekonomik bunalım, kamu düzenini bozan şiddet olayları hallerinde Cumhurbaşkanı tarafından en fazla 6 ay süreyle ilan edilir.
- Resmî Gazete'de yayımlanır ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulur.
- TBMM gerekli gördüğünde süreyi kısaltabilir, kaldırabilir veya CB'nin talebiyle her defasında 4 ayı geçmemek üzere süreyi uzatabilir (savaş halinde 4 aylık sınır aranmaz).
- OHAL CBK'leri ile Anayasadaki çekirdek haklar haricindeki tüm haklar sınırlandırılabilir veya durdurulabilir. OHAL CBK'leri Resmî Gazete'de yayımlandığı gün TBMM onayına sunulur; TBMM 3 ay içinde görüşüp karara bağlar, aksi halde kendiliğinden yürürlükten kalkar.
Millî Güvenlik Kurulu (MGK) (Madde 118):
- Cumhurbaşkanı başkanlığında iki ayda bir toplanır.
- Üyeleri: Cumhurbaşkanı Yardımcıları, Adalet Bakanı, Millî Savunma Bakanı, İçişleri Bakanı, Dışişleri Bakanı, Genelkurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları.
- DİKKAT (Sınav Çeldiricisi): 2016 değişikliği ile Jandarma Genel Komutanı MGK üyeliğinden ÇIKARILMIŞTIR. MGK Genel Sekreteri de üye değildir, sadece toplantılara katılır.
Devlet Denetleme Kurulu (DDK) (Madde 108): Cumhurbaşkanlığına bağlıdır. Başkan ve üyelerini Cumhurbaşkanı atar. Yargı organları hariç tüm kamu kurumları, kamu iktisadi teşebbüsleri, meslek kuruluşları ve sendikalarda denetleme, araştırma ve soruşturma yapar.

5. Yargı Organı, Yüksek Mahkemeler ve HSK

Kurul / Mahkeme	Üye Sayısı	Görev Süresi	Üye Seçim Usulü ve Kritik Özellikler
Anayasa Mahkemesi (AYM)	15 Üye	12 Yıl (Yeniden seçilemez, 65 yaş emeklilik)	• 3 Üye: TBMM seçer (2 Sayıştay, 1 Baro başkanları) • 12 Üye: Cumhurbaşkanı seçer (Yargıtay, Danıştay, YÖK, üst kademe yöneticileri vb.) • Kanunların, CBK'lerin, TBMM İçtüzüğünün şekil ve esas denetimini yapar. • Anayasa değişikliklerini yalnızca ŞEKİL bakımından denetler. • Bireysel başvuruları inceler, Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapar.
Yargıtay	Daire üyeleri	12 Yıl	• Adliye mahkemelerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. • Üyelerinin tamamını HSK seçer. • Cumhuriyet Başsavcısını ve Başsavcıvekilini Yargıtay Genel Kurulu adayları arasından Cumhurbaşkanı 4 yıl için seçer.
Danıştay	Daire üyeleri	12 Yıl	• İdari mahkemelerce verilen kararların son inceleme merciidir. • Üyelerinin 3/4'ünü HSK, 1/4'ünü Cumhurbaşkanı seçer. • Başbakanlık kaldırıldığı için tüzük inceleme görevi sona ermiştir.
Uyuşmazlık Mahkemesi	Adli ve İdari Yargı üyeleri	4 Yıl	• Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin karara bağlar. • Başkanını Anayasa Mahkemesi kendi üyeleri arasından seçer.
Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)	13 Üye (2 Daire)	4 Yıl (Tekrar seçilebilir)	• Başkanı: Adalet Bakanıdır. • Tabii Üyesi: Adalet Bakanlığı İlgili Bakan Yardımcısı. • 4 Üye: Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. • 7 Üye: TBMM tarafından nitelikli çoğunlukla seçilir. • Yüksek mahkeme değildir! Kararlarına karşı sadece "meslekten çıkarma" cezasına karşı yargı yolu açıktır.
Sayıştay	Daire üyeleri	TBMM seçer	• Kamu kurumlarının gelir-gider ve mallarını TBMM adına denetler. • Sayıştay ile Danıştay kararları arasında vergi uyuşmazlığı çıkarsa Danıştay kararı esas alınır. • Yüksek mahkeme değildir!

💡

2017 Anayasa Değişikliği ile Kaldırılan Mahkeme ve Kurumlar (Sınav Favorisi):

Askeri Yargıtay kaldırıldı.
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) kaldırıldı (Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz).
Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırıldı.
Gensoru ve Güvenoyu mekanizmaları kaldırıldı.
Tüzük çıkarma usulü kaldırıldı.

⚡ Hızlı Kavrama Testi (Doğru / Yanlış)

Bilgilerini anında test et. Cevabı görmek için karta tıkla veya butonları kullan.

1. Anayasanın ilk 3 maddesi değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez; bu kural 4. maddede düzenlenmiştir.

2. Jandarma Genel Komutanı, Millî Güvenlik Kurulu'nun (MGK) daimi üyeleri arasında yer alır.

3. Savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde bile suç ve cezaların geçmişe yürütülemeyeceği ilkesine (çekirdek hak) dokunulamaz.

4. TBMM seçimleri, ağır ekonomik kriz veya tabii afet durumunda TBMM kararıyla 1 yıl ertelenebilir.

5. Anayasa değişiklik teklifi için üye tamsayısının en az 1/3'ü (200 milletvekili) yazılı teklif vermelidir.

6. Temel hak ve hürriyetlerden "kişi hakları" ve "siyasi haklar", olağan dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) ile düzenlenebilir.

7. Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur ve üyelerin görev süresi 12 yıldır.

8. Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kararlarına karşı hiçbir şekilde yargı yoluna başvurulamaz.

🗂️ Akılda Kalıcı Bilgi Kartları

Kartın üzerine tıklayarak arkasındaki kritik sınav cevabını çevir.

Anayasa Mahkemesi anayasa değişikliklerini hangi bakımdan denetleyebilir?

YALNIZCA ŞEKİL BAKIMINDAN. Anayasa Mahkemesi, anayasa değişikliklerini hiçbir şekilde esas bakımından denetleyemez.

Yasama dokunulmazlığı kaldırılan milletvekili kaç gün içinde nereye başvurabilir?

7 GÜN İÇİNDE Anayasa Mahkemesine iptal talebiyle başvurabilir. AYM bu talebi 15 GÜN İÇİNDE kesin olarak karara bağlar.

Olağanüstü Hal (OHAL) en fazla ne kadar süreyle kim tarafından ilan edilir?

Cumhurbaşkanı tarafından en fazla 6 AY süreyle ilan edilir ve aynı gün TBMM onayına sunulur. TBMM her defasında 4 ayı geçmemek üzere süreyi uzatabilir.

TBMM Karar Yeter Sayısının anayasal mutlak alt sınırı kaçtır?

Toplantıya katılanların salt çoğunluğudur; ancak bu sayı hiçbir şekilde üye tamsayısının 1/4'ünün 1 fazlasından, yani 151 MİLLETVEKİLİNDEN az olamaz.

Hangi kurumlar 1982 Anayasası'nda Yüksek Mahkeme olarak sayılmıştır?

1. Anayasa Mahkemesi
2. Yargıtay
3. Danıştay
4. Uyuşmazlık Mahkemesi.
(Sayıştay ve HSK yüksek mahkeme DEĞİLDİR!)

Bu konuyu eksiksiz çalıştım ve tamamladım ⚡ Kendini Test Et →