🏛️ GENEL KÜLTÜR 🎯 SINAVDA 2 SORU (2.50 Puan) 🏛️ ANKÜSEM STANDARDI

Genel Kültür: Yakın Türkiye Siyasi Tarihi

1945'ten günümüze Türkiye'nin siyasi tarihi: Çok partili hayata geçiş, Demokrat Parti dönemi, 1960 ve 1980 askeri müdahaleleri, koalisyon hükümetleri, Kıbrıs Barış Harekâtı ve 28 Şubat süreci.

Soru Ağırlığı

2 Soru

Genel Kültür Bölümü

Getirdiği Puan

2.50 Puan

Net soru başına 1.25 puan

Dönüm Noktası

14 Mayıs 1950

Beyaz İhtilal (DP İktidarı)

🗳️ 1. Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri ve Demokrat Parti (1924-1950)

▼

Türkiye'de çok partili siyasi hayata geçiş aşamalı olarak gerçekleşmiştir. Cumhuriyet dönemindeki ilk iki deneme başarısızlıkla sonuçlanmış, II. Dünya Savaşı sonrasında kesintisiz çok partili döneme geçilmiştir.

Parti / Girişim	Kuruluş - Kapanış	Kurucuları & Temel Özellikleri	Kapanma Sebebi
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası	17 Kasım 1924 - 3 Haziran 1925	Kâzım Karabekir (Genel Başkan), Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele, Adnan Adıvar. İlk muhalefet partisidir. Programında "Fırka, efkâr ve itikad-ı diniyeye hürmetkârdır" (Parti, dini düşünce ve inançlara saygılıdır) maddesi ve liberal ekonomi yer almıştır.	Şeyh Sait İsyanı (1925) sonrası çıkarılan Takrir-i Sükun Kanunu kapsamında hükümet kararıyla kapatıldı.
Serbest Cumhuriyet Fırkası	12 Ağustos 1930 - 17 Kasım 1930	Atatürk'ün teşvikiyle Ali Fethi Okyar tarafından kuruldu. Kurucular arasında Makbule Atadan (Atatürk'ün kız kardeşi) ve Nuri Conker yer aldı. Liberalizmi savundu.	Rejim karşıtı unsurların partiye sızması üzerine Fethi Bey tarafından kendi kendini feshetmiştir (Kısa süre sonra 23 Aralık 1930'da Menemen Olayı yaşanmıştır).
Milli Kalkınma Partisi (MKP)	1945	II. Dünya Savaşı sonrası kurulan ilk muhalefet partisidir. Kurucusu sanayici Nuri Demirağ'dır.	Seçimlerde meclise giremedi, etkinliğini kaybetti.
Dörtlü Takrir	7 Haziran 1945	CHP Meclis Grubuna verilen ve ülkede demokratikleşme ile parti içi denetim talep eden önergedir. İmzacı 4 isim: Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan, Fuat Köprülü (Şifre: CAFER). İmzacıların ihraç veya istifası DP'yi doğurmuştur.	Demokrat Parti'nin çekirdeğini oluşturdu.
Demokrat Parti (DP)	7 Ocak 1946	Genel Başkan: Celal Bayar. Sloganı: "Yeter! Söz Milletindir!".	14 Mayıs 1950'de iktidara geldi.

📌 1946 vs 1950 Seçimleri Karşılaştırması:
• 21 Temmuz 1946 Seçimleri: Çok partili ilk genel seçimdir. "Açık oy, gizli sayım" usulü uygulandığı için şaibeli kabul edilmiştir.
• 14 Mayıs 1950 Seçimleri: İlk kez "Gizli oy, açık tasnif" ve yargı (YSK) güvencesinde yapılmıştır. DP oyların %53'ünü alarak 408 milletvekili çıkarmış ve 27 yıllık CHP iktidarı kansız biçimde devredilmiştir. Bu olaya tarihte "Beyaz İhtilal" adı verilir.

🚜 2. Demokrat Parti İktidarı ve Dış Politika (1950-1960)

▼

1950-1960 yılları arasında DP tek başına iktidar olmuştur. Cumhurbaşkanı: Celal Bayar (Türkiye'nin ilk asker kökenli olmayan sivil cumhurbaşkanı), Başbakan: Adnan Menderes, TBMM Başkanı: Refik Koraltan.

Tarih / Süreç	Gelişme	Önemli Ayrıntılar & Sonuçları
1950	Ezanın Aslına Çevrilmesi	1932'den beri okunan Türkçe ezan uygulaması kaldırıldı, Arapça ezan serbest bırakıldı.
1950 - 1953	Kore Savaşı'na Katılım	Tuğgeneral Tahsin Yazıcı komutasındaki Şimal Yıldızı (Türk Tugayı) Kunuri Muharebesi'nde üstün başarı gösterdi. Bu adım Türkiye'nin Batı ittifakına entegrasyonunu sağladı.
18 Şubat 1952	NATO'ya Tam Üyelik	Türkiye ve Yunanistan eşzamanlı olarak Kuzey Atlantik Paktı'na (NATO) tam üye oldu.
1954 Seçimleri	DP'nin Zirvesi (%57.6)	Ekonomik canlanma ve tarımsal makineleşmenin etkisiyle DP tarihinin en yüksek oy oranına ulaştı (502 milletvekili).
1954	Köy Enstitülerinin Kapatılması	Köy Enstitüleri fiilen Öğretmen Okulları ile birleştirilerek kapatıldı.
6-7 Eylül 1955	6-7 Eylül Olayları	Selanik'te Atatürk'ün evine bomba atıldığı asılsız haberiyle İstanbul'da gayrimüslimlere ait dükkân ve ibadethaneler yağmalandı; sıkıyönetim ilan edildi.
1955	Bağdat Paktı (CENTO)	Türkiye, Irak, İngiltere, Pakistan ve İran arasında SSCB tehdidine karşı kuruldu. Irak'ın ayrılmasıyla adı CENTO oldu.
1957 Seçimleri	Oyların Gerilemesi	Ekonomik darboğaz ve enflasyon nedeniyle DP'nin oyu %47.9'a geriledi, CHP oylarını %41.1'e yükseltti.
1959	Zürih ve Londra Antlaşmaları	Türkiye, Yunanistan ve İngiltere garantörlüğünde 1960 yılında bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu (Cumhurbaşkanı Makarios, C.Başkanı Yardımcısı Dr. Fazıl Küçük).
18 Nisan 1960	Tahkikat Komisyonu	TBMM'de muhalefet ve basının faaliyetlerini tahkik etmek üzere olağanüstü yargı yetkileriyle donatılmış 15 DP'li milletvekilinden oluşan komisyon kuruldu. Toplumsal gerilimi zirveye taşıdı.

⚖️ 3. 27 Mayıs 1960 Askeri Müdahalesi, Yassıada ve 1961 Anayasası

▼

27 Mayıs 1960 sabahı TSK içerisindeki bir cunta yönetime el koydu ve 38 kişilik Milli Birlik Komitesi (MBK) kuruldu. Komite Başkanı: Orgeneral Cemal Gürsel oldu.

⚠️ ÇOK ÖNEMLİ SINAV UYARISI (HAYATİ DETAY):
Bazı gayriresmi ders notlarında veya slaytlarda sehven "Fuat Köprülü idam edildi" şeklinde fahiş bir tarihi hata yapılmaktadır.
Yassıada Mahkemeleri'nde idam edilen kişi sayısı kesinlikle ÜÇTÜR (3):
1. Adnan Menderes (Başbakan) — 17 Eylül 1961 (İmralı Adası)
2. Fatin Rüştü Zorlu (Dışişleri Bakanı) — 16 Eylül 1961 (İmralı Adası)
3. Hasan Polatkan (Maliye Bakanı) — 16 Eylül 1961 (İmralı Adası)
• Celal Bayar: İdama mahkûm edilmiş, ancak 65 yaşını doldurmuş olduğu için cezası müebbet hapse çevrilmiştir.
• Fuat Köprülü: Yassıada'da yargılanmış ve BERAAT ETMİŞTİR. (1966'da Ankara'da vefat etmiştir). Sınavda Fuat Köprülü şıkkına ASLA aldanmayınız!

Kurum / Yenilik	1961 Anayasası ile Gelen Temel Değişiklikler
Çift Meclis Sistemi	Yasama organı iki kanatlı yapıldı: Millet Meclisi (450 üye) ve Cumhuriyet Senatosu (150 seçilmiş + 15 Kontenjan + Tabii üyeler/MBK üyeleri).
Anayasa Mahkemesi (AYM)	Kanunların anayasaya uygunluğunu denetlemek üzere Türkiye tarihinde ilk kez kuruldu.
Milli Güvenlik Kurulu (MGK)	Askeri ve sivil bürokrasinin güvenlik politikalarını görüştüğü anayasal kurul olarak ilk kez kuruldu.
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)	Ekonomik kalkınmayı 5 yıllık planlarla yürütmek üzere anayasal güvenceye kavuşturuldu.
Özerk Kurumlar & Haklar	Üniversitelere ve TRT'ye özerklik tanındı; işçilere grev ve toplu sözleşme hakkı ilk kez anayasal olarak verildi.

🕊️ 4. 1971 Muhtırası, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı ve 12 Eylül 1980

▼

1965-1971 arası Adalet Partisi (Süleyman Demirel) tek başına iktidardı. 12 Mart 1971'de Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç ve kuvvet komutanları hükümete muhtıra verdi; Başbakan Demirel istifa etti.

Tarih	Tarihi Olay	Önemli Ayrıntılar
12 Mart 1971	12 Mart Muhtırası	Ordu doğrudan yönetime el koymadı; Başbakan Demirel istifa ettirilerek Nihat Erim başkanlığında partilerüstü teknokrat hükümeti kuruldu. 1971-1973 anayasa değişiklikleriyle temel haklar kısıtlandı, TRT ve üniversite özerkliği daraltıldı.
20 Temmuz 1974	Kıbrıs Barış Harekâtı	Yunan cuntasının desteğiyle EOKA lideri Nikos Sampson'un darbesine karşı Türkiye garantörlük hakkını kullanarak harekâtı başlattı. Başbakan: Bülent Ecevit (CHP), Başbakan Yardımcısı: Necmettin Erbakan (MSP). Parola: "Ayşe Tatile Çıksın" (Dışişleri Bakanı Turan Güneş'in şifreli mesajı).
1975-1978	Milliyetçi Cephe (MC) Hükümetleri	AP, MSP, MHP ve CGP koalisyonları. ABD'nin Kıbrıs nedeniyle uyguladığı silah ambargosu Türkiye'nin yerli savunma sanayisini (ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN) kurmasını tetikledi.
12 Eylül 1980	12 Eylül Askeri Darbesi	Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren liderliğindeki 5 kişilik Milli Güvenlik Konseyi yönetime el koydu. TBMM feshedildi, tüm siyasi partiler kapatıldı, siyasi yasaklar getirildi.
7 Kasım 1982	1982 Anayasası Referandumu	%91.37 oyla kabul edildi; anayasanın kabulüyle Kenan Evren otomatik olarak 7. Cumhurbaşkanı seçildi. Güçlü yürütme ve daraltılmış haklar eksenli bir sistem kuruldu.

📈 5. Özal Dönemi, 1990'lar Koalisyonları ve 28 Şubat Süreci

▼

6 Kasım 1983 genel seçimlerinde Anavatan Partisi (ANAP) tek başına iktidar oldu. Turgut Özal Başbakan oldu (1989'da Cumhurbaşkanı).

Gelişme	Tarih	Siyasi Önemi
24 Ocak Kararları & Serbest Piyasa	1980 / 1983	İthal ikameci model terk edildi, ihracata dayalı büyüme ve kambiyo/döviz serbestisine geçildi.
Siyasi Yasakların Kalkması Referandumu	6 Eylül 1987	Demirel, Ecevit, Erbakan ve Türkeş'in 10 yıllık siyasi yasakları %50.16 "Evet" oyu ile kaldırıldı.
1990'lar Koalisyonları	1991-2002	DYP-SHP (Demirel-İnönü), DYP-CHP (Tansu Çiller - Türkiye'nin ilk kadın başbakanı), REFAHYOL (Erbakan-Çiller), ANASOL-M (Ecevit-Yılmaz-Bahçeli).
28 Şubat Süreci	28 Şubat 1997	MGK toplantısında hükümete 18 maddelik bildiri dayatıldı; "Post-modern darbe" olarak adlandırıldı. Başbakan Necmettin Erbakan istifa etmek zorunda kaldı.
Helsinki Zirvesi	Aralık 1999	Türkiye, Avrupa Birliği'ne aday ülke olarak resmen tescil edildi.
2001 Krizi	Şubat 2001	Milli Güvenlik Kurulu'nda anayasa kitapçığı fırlatılmasıyla tetiklenen derin bankacılık ve ekonomik kriz yaşandı. Kemal Derviş "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı"nı hazırladı.

🏛️ 6. 2000'lerden Günümüze Siyasi Gelişmeler ve Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi

▼

2000 sonrasında Türkiye'nin siyasi yapısında ve hükûmet sisteminde köklü anayasal reformlar hayata geçirilmiştir.

Tarih	Olay / Anayasa Değişikliği	Temel Sonuçlar ve Sınav Önemi
3 Kasım 2002	Erken Genel Seçimler	Recep Tayyip Erdoğan liderliğindeki AK Parti tek başına iktidara geldi. Meclisteki mevcut partilerin tamamı baraj altında kaldı (Meclise yalnızca AK Parti ve CHP girdi).
2007	367 Krizi & 21 Ekim 2007 Referandumu	Cumhurbaşkanlığı seçiminde 367 toplantı yeter sayısı tartışması yaşandı. Ardından yapılan anayasa referandumu ile: Cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından 5 yıllığına (en fazla 2 dönem) seçilmesi kabul edildi.
12 Eylül 2010	2010 Anayasa Referandumu	Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuru hakkı getirildi. HSYK ve AYM üye seçim ve teşkilat yapıları genişletildi.
10 Ağustos 2014	İlk Halk Oylamasıyla CB Seçimi	Türkiye tarihinde halk tarafından doğrudan seçilen ilk Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan oldu.
15 Temmuz 2016	15 Temmuz Hain Darbe Girişimi	FETÖ mensuplarınca kalkışılan darbe girişimi, milletin ve meşru güvenlik güçlerinin direnişiyle bertaraf edildi.
16 Nisan 2017	Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi Referandumu	Parlamenter sistemden yürütmenin tek başlı olduğu Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemine geçiş kabul edildi. • Başbakanlık makamı kaldırıldı. • TBMM milletvekili sayısı 550'den 600'e çıkarıldı. • Milletvekili seçilme yaşı 25'ten 18'e indirildi. • Askeri yargı (Askeri Yargıtay, AYİM) tamamen kaldırıldı. • Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) çıkarma yetkisi getirildi.
24 Haziran 2018	Yeni Sistemin İlk Seçimi	Cumhurbaşkanlığı ve TBMM genel seçimleri ilk kez aynı gün birlikte yapıldı; Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi resmen yürürlüğe girdi.
14-28 Mayıs 2023	Cumhurbaşkanlığı ve 28. Dönem Seçimleri	Cumhurbaşkanlığı seçimi ilk kez ikinci tura kaldı (28 Mayıs 2023).

👑 2000'lerden Günümüze Görev Yapan Cumhurbaşkanları

Cumhurbaşkanı	Görev Süresi	Seçilme Şekli & Ayırt Edici Özelliği
Ahmet Necdet Sezer	2000 - 2007	TBMM tarafından seçilen 10. Cumhurbaşkanı (Eski AYM Başkanı).
Abdullah Gül	2007 - 2014	TBMM tarafından seçilen son (11.) Cumhurbaşkanı (7 yıllık tek dönem).
Recep Tayyip Erdoğan	2014 - Günümüz	Halk tarafından doğrudan seçilen ilk Cumhurbaşkanı (12. Cumhurbaşkanı).

💡 ANKÜSEM Sınav Tüyosu: Dörtlü Takrir'in imzacıları (CAFER), ilk sivil cumhurbaşkanı (Celal Bayar), Türkiye'nin ilk kadın başbakanı (Tansu Çiller), NATO'ya giriş yılı (18 Şubat 1952), Kıbrıs Barış Harekâtı parolası (Ayşe Tatile Çıksın) ve 2017 anayasa değişikliği ile Başbakanlığın kaldırılması siyasi tarih sorularının vazgeçilmezleridir.

Yakın Siyasi Tarih Testini Çözün

Tamamı 4 şıklı ve ANKÜSEM tarzında hazırlanmış Yakın Türkiye Siyasi Tarihi soruları ile pratik yapın.

⚡ Siyasi Tarih Testini Başlat 🤖 Yapay Zeka Soru Bankası